Makale Tarih

İçeriği kaydet

Mecelle’de İspat Vasıtası Olarak Şehadet

Ankahukuk Sitesi

44 puan Üyeyi takip et · 24 Aralık 2025 · 4 dk. okunma süresi

İçerik türü Makale / Analiz Blog / Yaşam

Bu çalışma, Osmanlı Devleti’nin 19. yüzyılda yürürlüğe koyduğu ve yaklaşık altmış beş yıl boyunca uygulanan Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye’de, ispat hukukunun temel araçlarından biri olan şehadet (tanıklık) kurumunu incelemektedir. Mecelle’de deliller konusu esas olarak Kitâbü’l-Beyyinât ve’t-Tahlîf adlı kitapta düzenlenmiş; burada şehadet, tevatür, yemin ve yazılı belgeler ayrıntılı biçimde ele alınmıştır. Bunun yanında ikrar Kitâbü’l-İkrâr, mahkeme ilamları ve resmî senetler ise Kitâbü’l-Kazâ kapsamında hüküm altına alınmıştır. Bilirkişilik ve karineler ise Mecelle’nin farklı kitaplarına dağılmış durumdadır.Makale, bu geniş ispat sistemi içinde yalnızca şehadet kurumuna odaklanmakta; diğer ispat vasıtalarını kapsam dışı bırakmakla birlikte, konunun anlaşılmasını sağlamak amacıyla gerekli görülen yerlerde diğer düzenlemelerle bağlantı kurmaktadır. Bu çerçevede Mecelle’nin şehadete ilişkin maddeleri, kanundaki düzenleniş sırasına uygun biçimde tek tek ele alınmakta; şahitte bulunması gereken şartlar, şahitlikten yasaklı hâller, şehadetin hukuki niteliği ve yargılamadaki işlevi ayrıntılı olarak açıklanmaktadır.

Çalışmada izlenen yöntem, öncelikle Osmanlı Devleti’nin çok hukuklu yapısı ile Mecelle’nin hazırlanış ve kabul sürecine ilişkin kısa bir tarihsel ve hukuki çerçeve sunmak, ardından Mecelle hükümleri doğrultusunda şehadet müessesesini sistematik biçimde incelemektir. Son bölümde ise elde edilen bulgular ışığında yazarın değerlendirmelerine ve çıkarımlarına yer verilerek, Mecelle’de tanıklığın ispat hukuku içindeki merkezi rolü ortaya konulmaktadır.

Makale Künyesi

Başlık: Mecelle’de İspat Vasıtası Olarak Şehadet
Yazar: Murat Kurbanlı (Öğr. Gör., Avrasya Üniversitesi MYO, Mahkeme Büro Hizmetleri)
E-posta: murat.kurbanli@avrasya.edu.tr
ORCID: 0000-0002-5588-7142
Dergi / Sayı: Ankara Barosu Dergisi, 2025/4
Hakem Durumu: Hakemli
İndeks: TÜBİTAK – ULAKBİM

Özet ve Kapsam

Bu çalışma, 1869–1876 yılları arasında kısım kısım yürürlüğe giren ve yaklaşık altmış beş yıl uygulanan Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye’de “şehadet (tanıklık)” kurumunu, bir ispat vasıtası olarak incelemektedir.

Makalede deliller bahsinin esasen Mecelle’nin Kitâbü’l-Beyyinât ve’t-Tahlîf adlı kitabında düzenlendiği; burada şehadet, tevatür, yemin ve yazılı belgelerin ele alındığı, buna karşılık ikrarın Kitâbü’l-İkrâr, mahkeme ilamları ve senetlerin ise Kitâbü’l-Kazâ kapsamında hüküm altına alındığı belirtilmektedir.

Yazar, bu çalışmada özellikle Kitâbü’l-Beyyinât ve’t-Tahlîf içinde yer alan ispat vasıtalarından yalnızca şehadete odaklanmış; diğer ispat vasıtalarını çalışma kapsamı dışında bırakmıştır.

Bununla birlikte, konunun anlaşılması için gerekli görülen yerlerde diğer düzenlemelerle bağlantı kurulmuş ve Mecelle’nin atıf yaptığı maddelere de yer verilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Mecelle, şehadet, şahit, tezkiye, ispat

Çalışmanın Ana Temaları

Delil sistemi içinde şehadetin yeri: Mecelle’de delillerin konumlandığı kitaplar ve şehadetin “hükme esas” nitelikte bir ispat vasıtası olarak ele alınması.
Kitâbü’l-Beyyinât ve’t-Tahlîf çerçevesi: Şehadet, tevatür, yazılı belgeler ve yemin başlıklarının sistematik görünümü; çalışmanın bu bütün içinde yalnızca şehadete yoğunlaşması.
Metodoloji: Osmanlı’nın sosyal ve hukuki yapısı ile Mecelle’nin hazırlanış/kabul sürecine ilişkin girişten sonra, Mecelle’deki düzenleniş sırasına göre şehadet konularının tek tek incelenmesi.

Hukuki Değeri

Makale, Mecelle’de tanıklık kurumunu yalnızca tarihsel bir olgu olarak değil, aynı zamanda ispat hukuku tekniği bakımından ele almaktadır. Şehadetin kapsamı, sınırlılıkları ve bağlantılı müesseseler (örneğin tevatürün delil gücü ve şehadete etkisi) üzerinden, Mecelle’nin delil rejiminin iç mantığı görünür hâle gelir.

Bu yönüyle çalışma, hem hukuk tarihi hem de ispat hukuku bakımından güvenilir bir başvuru metni niteliği taşır.

PDF (Tam Metin)

Makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan erişebilirsiniz:

___________________________