İş Hukukunun 12 Kilit Sorusu: Sigortadan Emekliliğe Tüm Detaylar

• 4857 Sayılı İş Kanunu
• 5510 Sayılı SGK Kanunu
• İlgili yönetmelik ve Yargıtay kararları referans alınarak hazırlanmıştır.

📌 Soru 1: Deneme Süresinde Çalışanlar Sigortasız Çalıştırılabilir mi?

🔍 Cevap:
4857 Sayılı İş Kanunu’nun 8. Maddesi ve 5510 Sayılı SGK Kanunu’nun 4. Maddesi uyarınca:

• Deneme süresi ne olursa olsun, işe başladığı ilk gün sigorta bildirimi yapılmalıdır.
• “Deneme süresinde sigorta yapılmaz” uygulaması yasal değildir. İşverenler, bu durumda:
  • SGK prim borcu + %100 ceza ödemek zorunda kalır.
  • Çalışan, iş mahkemesinde hizmet tespit davası açabilir.

⚖️ Yasal Dayanak:

• İş Kanunu Md. 8: “Deneme süresi en fazla 2 ay olabilir.”
• SGK Kanunu Md. 4: “Ücretle çalışan herkes sigortalıdır.”

📌 Soru 2: Asgari Geçim İndirimi (AGİ) Nasıl Hesaplanır?

🧮 Hesaplama Formülü:
AGİ, brüt asgari ücretin yıllık tutarı üzerinden hesaplanır (2023 için brüt asgari ücret: 13.414,50 TL):

1. Oranlar:
   • Çalışanın kendisi: %50
   • Çalışmayan eş: %10
   • İlk 2 çocuk: %7,5’er
   • Sonraki çocuklar: %5’er
2. Örnek Hesaplama (Eş + 2 çocuk):
   • Toplam oran: 50% + 10% + 7,5% + 7,5% = %75
   • Yıllık AGİ matrahı: 13.414,50 TL x 12 x %75 = 120.730,50 TL

📜 Yasal Dayanak:

• 193 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu Md. 32

2025 yılında AGİ uygulanmayacaktır. 

📌 Soru 3: İşyeri Bildirgesi Ne Zaman Verilir?

⏰ Süreler:

• Yeni işyeri açılışı: İlk sigortalı çalıştırma tarihinden itibaren 10 gün içinde.
• İşyeri devri: Devir tarihinden itibaren 10 gün.
• Şehirlerarası taşınma: Taşınma tarihinden itibaren 10 gün.

❗ Dikkat:

• Aynı il içi adres değişikliklerinde bildirge gerekmez, sadece adres güncellemesi yeterli.

📑 Gerekli Belgeler:

• İmza sirküleri,
• Vergi levhası fotokopisi.

📌 Soru 4: İş Kazasında Geçici İş Göremezlik Ödeneği Şartları

🏥 Hak Kazanma Koşulları:

• Sigortalılık süresi aranmaz. İlk gün kaza geçirilse bile ödenek bağlanır.
• Rapor süresi: Tedavi süresince (en fazla 1 yıl).
• Ödeme tutarı: Günlük kazancın 2/3’ü (SGK tarafından ödenir).

⚠️ İstisna:
Kazaya sebebiyet veren kusur oranına göre ödenek kesilebilir.

📌 Soru 5: Şubat Ayında Tam Çalışan İşçinin Prim Günü

📅 Aylık Prim Kuralı:

• Tüm aylar 30 gün kabul edilir. Şubat’ta 28 gün olsa da 30 gün prim bildirilir.
• Örnek: Şubat 2023’te 3 gün raporlu çalışan işçi için prim günü: 25 gün (28-3=25).

🔢 Hesaplama:

• Tam çalışan: 30 gün
• Eksik çalışan: Fiili çalışılan gün sayısı

📌 Soru 6: Emeklilik Sonrası Aynı İşyerinde Çalışma

🔁 Çalışma Koşulları:

• Emekli işçi, kıdem tazminatını alarak ayrılabilir.
• Aynı işyerinde yeni sözleşmeyle çalışmaya devam edebilir, ancak:
  • Yeni kıdem süresi başlar.
  • SSK primi ödenmeye devam eder (emekli aylığı kesilmez).

⚖️ Yasal Dayanak:

• 1475 Sayılı İş Kanunu Md. 14

📌 Soru 7: İşten Ayrılma Bildirimi Süresi

⌛ Zamanlama:

• İşten ayrılış tarihinden itibaren 10 gün içinde SGK’ya bildirim yapılmalı.
• Gecikme cezası: 2023 için 1.642 TL (idari para cezası).

📋 Yöntem:

• E-Devlet üzerinden,
• SGK merkezlerinden bizzat.

📌 Soru 8: Engelli Çalışanların Erken Emeklilik Şartları

♿ Koşullar:

📄 Gerekli Belgeler:

• SGK sağlık kurulu raporu,
• Çalışma gücü kayıp oranı belgesi.

📌 Soru 9: Kıdem Tazminatı ve Yaşlılık Aylığı

💼 Hak Kazanma:

• 5510 Sayılı Kanun’un 28. Maddesi:
  • Yaş şartını bekleyenler, prim ve süreyi tamamlayınca kıdem tazminatı alabilir.
  • Örnek: 25 yıl sigortalılık + 5.400 gün primini dolduran 50 yaşındaki işçi, işten ayrılıp kıdem tazminatı alabilir.

📌 Soru 10: İşyeri Açılış Bildirimi Nereye Yapılır?

🏢 Yetkili Merci:

• Sadece SGK İl Müdürlükleri (Çalışma Bakanlığı’na bildirim gerekmez).
• E-Devlet üzerinden online başvuru mümkün.

📌 Soru 11: Maktu Aylık ve Geçici İş Göremezlik Ödeneği

💰 Mahsup İşlemi:

• Maktu aylık alan (hastayken de maaş ödenen) çalışan, SGK’dan aldığı ödeneği işverene iade eder.
• Örnek:
  • SGK’nın ödediği 1.500 TL ödenek, işveren tarafından maaştan mahsup edilir.

📌 Soru 12: Kayıt Dışı Çalıştırılan Ne Yapmalı?

⚖️ Yasal Yol:

1. SGK’ya şikayet (İhbar hattı: 170),
2. Hizmet tespit davası (İş Mahkemesi),
3. Alacak davası (4 yıl içinde açılmalı).

📌 Delil Toplama:

• Mesai kayıtları,
• Tanık ifadeleri,
• Banka havaleleri.