Onur Kırıcı Davranış Sebebiyle Boşanma (TMK m. 162 Kapsamında Uygulamalı Rehber)

Evlilik birliği, taraflar arasında yalnızca maddi bir ortaklığı değil; saygı, güven ve kişilik değerlerinin korunmasını da içerir. Türk Medeni Kanunu, evlilik birliğini çekilmez hâle getiren belirli fiilleri özel ve mutlak boşanma sebepleri olarak düzenlemiştir. Bu sebeplerden biri de onur kırıcı davranıştır. Onur kırıcı davranış sebebiyle boşanma, TMK m. 162’de hayata kast ve pek kötü davranış ile birlikte düzenlenmiş; ispatı hâlinde hâkime ayrıca “evliliğin çekilmez hâle gelip gelmediğini” araştırma yükümlülüğü yüklemeyen mutlak bir sebep olarak kabul edilmiştir.

Bu rehberde; onur kırıcı davranış kavramının içeriği, benzer boşanma sebeplerinden farkı, ispat rejimi, delillerin hukuka uygunluğu ve Yargıtay uygulamasında öne çıkan ölçütler sistematik biçimde ele alınmaktadır.

1. Onur Kırıcı Davranış Kavramı

Onur, kişinin toplum içindeki saygınlığını, şeref ve haysiyetini ifade eder. Onur kırıcı davranış ise, eşlerden birinin diğer eşin bu değerlerini ağır ve objektif biçimde zedeleyen fiillerde bulunmasıdır.

Burada her hakaret veya nezaketsiz söz değil; evlilik ilişkisinin doğasına aykırı, eşin kişilik değerlerini hedef alan ağır nitelikli davranışlar söz konusudur.

Yargısal içtihatlarda onur kırıcı davranışın; süreklilik göstermesinin şart olmadığı, tek bir fiil ile de gerçekleşebileceği, davranışın eş üzerinde yarattığı etki kadar toplumsal algı ve olayın gerçekleştiği bağlamın da önem taşıdığı kabul edilmektedir.

2. Pek Kötü Davranış ve Hayata Kasttan Farkı

TMK m. 162’de düzenlenen üç özel sebep sıklıkla birbiriyle karıştırılmaktadır:

• Hayata kast: Eşin diğer eşi öldürmeye yönelik icrai veya ihmali davranışlarda bulunmasıdır. Fiziksel varlığa yöneliktir.
• Pek kötü davranış: Genellikle fiziksel şiddet, eziyet, sağlığı tehlikeye sokan muamelelerdir. Bedensel bütünlüğe yönelir.
• Onur kırıcı davranış: Fiziksel değil; çoğunlukla sözlü, psikolojik ve sosyal boyutludur. Kişilik değerlerine yönelir.

Bu ayrım uygulamada önemlidir; zira ağır hakaret, küçük düşürme, alenen aşağılayıcı davranışlar fiziksel şiddet içermese bile onur kırıcı davranış kapsamında değerlendirilebilmektedir.

3. Onur Kırıcı Davranışa Örnek Oluşturabilecek Fiiller

Yargı kararları ışığında onur kırıcı davranış sayılabilecek fiillere örnek olarak şunlar gösterilebilir:

• Eşin, üçüncü kişilerin bulunduğu ortamlarda sistematik biçimde aşağılanması,
• Ağır, küçük düşürücü ve cinsel içerikli hakaretler,
• Ayrılık sürecinde dahi eşin onurunu zedeleyecek şekilde aldatmanın sürdürülmesi,
• Sosyal çevreye eş hakkında gerçek dışı, itibar zedeleyici beyanlarda bulunulması,
• Eşin mesleki veya toplumsal saygınlığını hedef alan davranışlar.

Bu fiillerin ortak özelliği, eşin insan onuruna ve evlilik içindeki saygın konumuna doğrudan saldırı niteliği taşımasıdır.

4. Boşanma Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme

Onur kırıcı davranış sebebiyle açılacak boşanma davalarında:

• Görevli mahkeme: Aile Mahkemesi’dir. Aile Mahkemesi bulunmayan yerlerde Asliye Hukuk Mahkemesi, aile mahkemesi sıfatıyla görev yapar.
• Yetkili mahkeme: Eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son altı ay birlikte oturulan yer mahkemesidir.

Yetki kuralı kesin yetki niteliğinde değildir; süresinde ileri sürülmeyen yetki itirazı dikkate alınmaz.

5. İspat Yükü ve İspat Ölçütleri

Onur kırıcı davranış iddiasında ispat yükü davacı eşe aittir. TMK m. 184 uyarınca hâkim, ileri sürülen vakıaların gerçekleştiğine vicdanen kanaat getirmedikçe boşanmaya karar veremez. Ancak tarafların ikrarı hâkimi bağlamaz; hâkim, olguları re’sen değerlendirmekle yükümlüdür.

Önemli bir husus da şudur: Onur kırıcı davranış mutlak boşanma sebebi olduğu için, ispat edildiği anda hâkimin ayrıca evlilik birliğinin çekilmezliğini tartışması gerekmez.

6. Deliller ve Hukuka Uygunluk Sorunu

Boşanma davalarında tanık beyanları, mesaj kayıtları, sosyal medya yazışmaları, ses ve görüntü kayıtları sıklıkla delil olarak sunulmaktadır. Ancak özellikle özel hayatın gizliliği ile ispat hakkı arasındaki denge dikkatle gözetilmelidir.

Yargıtay uygulamasına göre:

• Hukuka aykırı şekilde elde edilen deliller kural olarak hükme esas alınamaz.
• Delilin “ani gelişen, başka türlü ispat imkânı bulunmayan” bir durumda elde edilmesi ile önceden planlı şekilde toplanması arasında fark vardır.
• Ses ve görüntü kayıtlarının teknik incelemeyle orijinalliğinin tespit edilmesi önemlidir.
• Tek başına elektronik delil çoğu zaman yeterli görülmemekte, başka delillerle desteklenmesi aranmaktadır.

Uygulamada delil stratejisi belirlenirken, ceza hukuku riskleri de mutlaka değerlendirilmelidir.

7. Terditli Dava ve Islah İmkânı

Davacı, onur kırıcı davranış sebebine dayanarak boşanma talep ederken, terditli olarak evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebine de dayanabilir. Mahkeme, öncelikle özel boşanma sebebini inceler; ispatlanamazsa genel sebebe geçer.

Ayrıca, yargılama sırasında ortaya çıkan yeni vakıalar nedeniyle ıslah yoluyla dava sebebinin değiştirilmesi de mümkündür. Ancak bu yolun usulüne uygun ve süresinde kullanılması gerekir.

8. Davanın Reddi ve Sonuçları

Onur kırıcı davranışın ispat edilememesi hâlinde dava reddedilebilir. Ancak dava reddedilse dahi, ortak hayatın yeniden kurulamaması hâlinde kanunda öngörülen şartlar gerçekleşirse, ilerleyen süreçte farklı bir hukuki zeminde boşanma talebi gündeme gelebilir.

9. Sonuç ve Değerlendirme

Onur kırıcı davranış sebebiyle boşanma, evlilik hukukunda kişilik değerlerinin korunmasına yönelik önemli bir düzenlemedir. Bu sebep, eşin yalnızca bedensel bütünlüğünü değil; toplumsal ve manevi varlığını da güvence altına almayı amaçlar. Uygulamada başarı, çoğu zaman doğru hukuki nitelendirme, hukuka uygun delil seçimi ve yargı içtihatlarına hâkimiyet ile mümkündür.

Önemli Not

Bu rehber, Ece Karaduman’ın, “Güncel Yargı Kararları Işığında Onur Kırıcı Davranış Sebebiyle Boşanma” başlıklı makalesindeki bilgilere dayanmaktadır. Detaylı inceleme için makalenin tamamını BURADAN  okuyabilirsiniz.