44 puan
Ankahukuk Sitesi44 puanAvukat
Miras hukukunda tenkis ve denkleştirme, çoğu zaman aynı amaca hizmet ettiği düşünülerek birbirinin yerine kullanılan iki kurum gibi ele alınmaktadır. Oysa bu iki müessese, farklı hukuki ihtiyaçlara cevap verir ve farklı şartlar altında uygulanır.
Bu ayrımın göz ardı edilmesi, özellikle dava açma aşamasında yanlış hukuki yolun tercih edilmesine, bunun sonucunda da davanın reddine veya bozma kararlarıyla yargılamanın uzamasına yol açmaktadır.
Tenkis, miras bırakanın ölüme bağlı tasarrufları veya kanunda öngörülen şartlar altında sağlararası kazandırmaları yoluyla saklı paylı mirasçıların saklı paylarını ihlal etmesi hâlinde devreye giren bir koruma mekanizmasıdır.
Tenkisin amacı, mirasçılar arasında genel bir eşitlik sağlamak değildir.
Korunan menfaat, yalnızca saklı payın karşılıksız bırakılmamasıdır.
Bu nedenle saklı pay ihlali bulunmayan bir durumda, kazandırmalar ne ölçüde dengesiz görünürse görünsün, tenkis talebinin hukuki dayanağı oluşmaz.
Tenkis davasının açılabilmesi için öncelikle:
zorunludur. Bu hesaplama yapılmadan açılan tenkis davaları, çoğu durumda daha baştan hukuki dayanaktan yoksun hâle gelmektedir.
Denkleştirme, miras bırakanın sağlığında yaptığı karşılıksız kazandırmalar nedeniyle, kanuni mirasçılar arasında miras paylarında meydana gelen dengesizliğin giderilmesini amaçlayan bir kurumdur.
Denkleştirmede esas alınan ölçüt saklı pay değildir.
Burada hedeflenen, mirasın paylaşımı sırasında kanuni mirasçılar arasında miras payı eşitliğinin sağlanmasıdır.
Altsoya yapılan bazı kazandırmalar bakımından kanun, bunların miras payına mahsup edilmek üzere yapıldığı yönünde bir karine kabul etmiştir.
Ancak bu karine mutlak değildir ve her kazandırmayı kapsamaz.
Özellikle:
çoğu durumda denkleştirme kapsamı dışında değerlendirilir.
Bu ayrım yapılmadan ileri sürülen denkleştirme talepleri, uygulamada ciddi sorunlara yol açmaktadır.
Tenkis veya denkleştirme davası açılmadan önce, dosya mutlaka şu sorular çerçevesinde değerlendirilmelidir:
Bu sorulara net cevap verilmeden açılan davalar, çoğu zaman yanlış hukuki zeminde ilerlemektedir.
Bazı uyuşmazlıklarda denkleştirme yapılmasına rağmen saklı pay ihlali devam edebilir. Bu gibi durumlarda, denkleştirme ile yetinilmesi mümkün değildir.
Ancak bu hâlde dahi taleplerin hukuki dayanakları açık şekilde ayrılmalı, tenkis ve denkleştirme birbirinin yerine ikame edilen talepler hâline getirilmemelidir.
Bu hatalar, davaların gereksiz yere uzamasına ve çoğu zaman bozma kararlarıyla yargılamanın başa dönmesine neden olmaktadır.
Tenkis ve denkleştirme davaları, sıkı bir teorik çerçeveye dayanan, ancak somut olay değerlendirmesi yapılmadan sağlıklı şekilde yürütülmesi mümkün olmayan dava türleridir.
Bu nedenle her miras uyuşmazlığında, dava açılmadan önce hangi hukuki kurumun uygulanacağı net biçimde belirlenmeli; talep ve hesaplamalar bu çerçevede kurulmalıdır.
Yorumlar ve Katkılar
Düşünceni, katkını, düzeltmeni veya ek kaynak önerini paylaş.